Bykle kommune: Skilnad mellom versjonar

Frå Setesdalswiki
Hopp til navigering Hopp til søk
← Eldre endringNyare endring →
Geir Daasvatn (diskusjon | bidrag)
autopatrolled, Administratorar
89 672 redigeringer
s Oppdatert etter fylkessammenslåing
Geir Daasvatn (diskusjon | bidrag)
autopatrolled, Administratorar
89 672 redigeringer
Omskrevet innlednigen til nynorsk, for å få samme språkform i heile artikkelen
Line 1: Line 1:
[[Fil:Bykle kyrkjebygd 250616.jpg|miniatyr|høyre|Bykle kyrkjebygd i juni 2016. {{Byline|[[Geir Daasvatn]]}}]]
[[Fil:Bykle kyrkjebygd 250616.jpg|miniatyr|høyre|Bykle kyrkjebygd i juni 2016. {{Byline|[[Geir Daasvatn]]}}]]
[[Fil:Hovden 250616.JPG|miniatyr|høyre|Hovden sett frå Hartevatn. {{Byline|Geir Daasvatn}}]]
[[Fil:Hovden 250616.JPG|miniatyr|høyre|Hovden sett frå Hartevatn. {{Byline|Geir Daasvatn}}]]
'''Bykle kommune''' ligger helt nord i [[Setesdal]] og [[Agder]]. Kommunen grenser i nord og øst til Telemarkskommunene [[:no:Vinje|Vinje]] og [[:no:Tokke|Tokke]], i sør til [[Valle]] og [[Sirdal]] og [[:no:Forsand|Forsand]], og i vest til Rogalandskommunene [[:no:Hjelmeland|Hjelmeland]] og [[:no:Suldal|Suldal]]. Flatevidden er 1 552 km2. Av dette utgjør skogsareal 166 km² og ferskvatn 106 km². Kommunen hadde 950 innbyggere pr. [[1. juli 2018]].
'''Bykle kommune''' ligg heilt nord i [[Setesdal]] og [[Agder]]. Kommunen grensar i nord og aust til Telemarkskommunane [[:no:Vinje|Vinje]] og [[:no:Tokke|Tokke]], i sør til [[Valle]] og [[Sirdal]] og [[:no:Forsand|Forsand]], og i vest til Rogalandskommunane [[:no:Hjelmeland|Hjelmeland]] og [[:no:Suldal|Suldal]]. Flatevidda er 1 552 km2. Av dette utgjer skogsareal 166 km² og ferskvatn 106 km². Kommunen hadde 950 innbyggarar pr. [[1. juli 2018]].
{|style="float: right; margin: 10px;"
{|style="float: right; margin: 10px;"
|-
|-
|[[Fil:Bykle komm.png|thumb|Bykles kommunevåpen]]
|[[Fil:Bykle komm.png|thumb|Bykles kommunevåpen]]
|[[Fil:461px-NO 0941 Bykle.svg.png|thumb|120px|Bykles plassering i Aust-Agder]]
|[[Fil:461px-NO 0941 Bykle.svg.png|thumb|120px|Bykles plassering i Aust-Agder]]
|}Bykle har to jevnstore bygdesentra, [[Hovden]] og [[Bykle kyrkjebygd]]; begge defineres som tettsteder ifølge SSB. I tillegg er det bosetning i mindre grender langs [[Riksvei 9]]. Grendene er (fra nord til sør): [[Bjåen]], [[Breive]], [[Ørnefjell (Bykle)|Ørnefjødd]], [[Geiskeli]], [[Dalen (Bykle)|Dalen]], [[Berdalen]], [[Hoslemo]], [[Glidbjørg]], [[Stavenes]], [[Trydal]], [[Grasbrokke]] og [[Bjørnarå]].
|}Bykle har to jamnstore bygdesentra, [[Hovden]] og [[Bykle kyrkjebygd]]; begge vert definert som tettstader ifølge SSB. I tillegg er det busetjing i mindre grender langs [[Riksvei 9]]. Grendene er (frå nord til sør): [[Bjåen]], [[Breive]], [[Ørnefjell (Bykle)|Ørnefjødd]], [[Geiskeli]], [[Dalen (Bykle)|Dalen]], [[Berdalen]], [[Hoslemo]], [[Glidbjørg]], [[Stavenes]], [[Trydal]], [[Grasbrokke]] og [[Bjørnarå]].


Hovden er det største vintersportsstedet sør for Hardangervidda.
Hovden er den største vintersportsstaden sør for Hardangervidda.


Viktigste næringer i Bykle er vannkraft og turisme. De i overkant av 2000 fritidsboligene er hovedsakelig konsentrert rundt Hovden.
Viktigaste næringar i Bykle er vannkraft og turisme. Dei i overkant av 2000 fritidsbustadane er i hovudsak konsentrert rundt Hovden.


[[Kommunevåpenet i Bykle kommune]] er sølvdråper strødd på grønn bakgrunn. Kommuneblomsten er søterot.
[[Kommunevåpenet i Bykle kommune]] er sølvdropar strødd på grønn bakgrunn. Kommuneblomsten er søterot.


== Tusenårssted ==
== Tusenårsstad ==
Opprinnelig ble Hovden sentrum valgt til Tusenårssted, og en skulptur med en tusen år gammel myrmalmklump skulle markere stedet. Senere ble stedet flyttet til Hegni på Hovden, hvor en skulptur markerer stedet i Hegni Friluftområde.
Opphaveleg blei Hovden sentrum vald til Tusenårsstad, og ein skulptur med ein tusen år gamal myrmalmklump skulle markere staden. Seinere vart staden flytta til Hegni på Hovden, der ein skulptur markerer staden i Hegni Friluftområde.


== Elver ==
== Elver ==
Hovedvassdraget i Bykle og [[Setesdal]] forøvrig er [[Otra]]. Størstedelen av kommunen, med unntak av et lite område på grensa mot Tokke kommune i øst og et noe større område i sørvest, dreneres i Otra.  
Hovudvassdraget i Bykle og [[Setesdal]] elles er [[Otra]]. Størstedelen av kommunen, med unnatak for eit lite område på grensa mot Tokke kommune i aust og eit noko større område i sørvest, drenerer til Otra.  


== Fjell ==
== Fjell ==
Kommunen er preget av store høyfjellsområder både på øst- og vestsiden av hoveddalføret. Terrenget er stort sett mellom 1000 og 1200 m.o.h, og innehar mange avrundete fjell. Mot vannskillet i øst og vest strekker de høyeste toppene seg mot 1500 m.o.h. Det er ingen isbreer her, men det finnes snøfonner i området ved Svartepodd i nordvest som kun forsvinner i meget varme somre.
Kommunen er prega av store høgfjellsområder, både på aust- og vestsida av hovuuddalføret. Terrenget er stort sett mellom 1000 og 1200 m.o.h, og har mange avrunda fjell. Mot vassskilet i aust og vest strekker dei høgaste toppane seg mot 1500 m.o.h. Det er ingen isbreer her, men det finst snøfonner i området ved Svartepodd i nordvest som bare forsvinn i svært varme somrar.
*[[Sæbyggjenuten]] (1507 m.o.h.) er høyeste punkt i Bykle kommune og Aust-Agder fylke. Primærfaktor 317 m.
 
*[[Sæbyggjenuten]] (1507 m.o.h.) er høgaste punkt i Bykle kommune og Aust-Agder fylke. Primærfaktor 317 m.
*[[Steinheiinuten]] (1421 m.o.h). Primærfaktor på 436 m
*[[Steinheiinuten]] (1421 m.o.h). Primærfaktor på 436 m
*[[Svåenuten]] (1367 m.o.h). Primærfaktor på 357 m
*[[Svåenuten]] (1367 m.o.h). Primærfaktor på 357 m
*[[Kvervetjønnut]] (1417 m.o.h.). Primærfaktor på 327 m
*[[Kvervetjønnut]] (1417 m.o.h.). Primærfaktor på 327 m
*[[Hovdenuten]] (1119 m.o.h). Primærfaktor på 242 m. Meget populært turmål, merket turvei bratt til topps.
*[[Hovdenuten]] (1119 m.o.h). Primærfaktor på 242 m. Mykje populært turmål, merka turveg bratt til topps.


== Vann ==
== Vann ==
Den småkuperte topografien gjør at det i Bykle finnes hundrevis av vann. Nord for [[Vatnedalsvatn]] er grunnen kalkrik, slik at fiskebestanden er god, til tross for sur nedbør i tidligere tider. Ørret er det eneste naturlige fiskeslaget.
Den småkuperte topografien gjer at det i Bykle finnast hundrevis av vatn. Nord for [[Vatnedalsvatn]] er grunnen kalkrik, slik at fiskebestanden er god, trass i sur nedbør i tidlegare tider. Aure er det einaste naturlege fiskeslaget.
{{kolonner}}
{{kolonner}}
*[[Botsvatn]]
*[[Botsvatn]]
Line 55: Line 56:
*[[Ytre Storevatnet]]
*[[Ytre Storevatnet]]


== Turistforeningens hytter ==
== Turistforeninga sine hytter ==
{{kolonner}}
{{kolonner}}
*[[Sloaros]]
*[[Sloaros]]

Versjonen frå 1. januar 2020 kl. 12:39

Fil:Bykle kyrkjebygd 250616.jpg
Bykle kyrkjebygd i juni 2016.
Fil:Hovden 250616.JPG
Hovden sett frå Hartevatn.
Foto: Geir Daasvatn

Bykle kommune ligg heilt nord i Setesdal og Agder. Kommunen grensar i nord og aust til Telemarkskommunane Vinje og Tokke, i sør til Valle og Sirdal og Forsand, og i vest til Rogalandskommunane Hjelmeland og Suldal. Flatevidda er 1 552 km2. Av dette utgjer skogsareal 166 km² og ferskvatn 106 km². Kommunen hadde 950 innbyggarar pr. 1. juli 2018.

Bykles kommunevåpen
Bykles plassering i Aust-Agder

Bykle har to jamnstore bygdesentra, Hovden og Bykle kyrkjebygd; begge vert definert som tettstader ifølge SSB. I tillegg er det busetjing i mindre grender langs Riksvei 9. Grendene er (frå nord til sør): Bjåen, Breive, Ørnefjødd, Geiskeli, Dalen, Berdalen, Hoslemo, Glidbjørg, Stavenes, Trydal, Grasbrokke og Bjørnarå.

Hovden er den største vintersportsstaden sør for Hardangervidda.

Viktigaste næringar i Bykle er vannkraft og turisme. Dei i overkant av 2000 fritidsbustadane er i hovudsak konsentrert rundt Hovden.

Kommunevåpenet i Bykle kommune er sølvdropar strødd på grønn bakgrunn. Kommuneblomsten er søterot.

Tusenårsstad

Opphaveleg blei Hovden sentrum vald til Tusenårsstad, og ein skulptur med ein tusen år gamal myrmalmklump skulle markere staden. Seinere vart staden flytta til Hegni på Hovden, der ein skulptur markerer staden i Hegni Friluftområde.

Elver

Hovudvassdraget i Bykle og Setesdal elles er Otra. Størstedelen av kommunen, med unnatak for eit lite område på grensa mot Tokke kommune i aust og eit noko større område i sørvest, drenerer til Otra.

Fjell

Kommunen er prega av store høgfjellsområder, både på aust- og vestsida av hovuuddalføret. Terrenget er stort sett mellom 1000 og 1200 m.o.h, og har mange avrunda fjell. Mot vassskilet i aust og vest strekker dei høgaste toppane seg mot 1500 m.o.h. Det er ingen isbreer her, men det finst snøfonner i området ved Svartepodd i nordvest som bare forsvinn i svært varme somrar.

  • Sæbyggjenuten (1507 m.o.h.) er høgaste punkt i Bykle kommune og Aust-Agder fylke. Primærfaktor 317 m.
  • Steinheiinuten (1421 m.o.h). Primærfaktor på 436 m
  • Svåenuten (1367 m.o.h). Primærfaktor på 357 m
  • Kvervetjønnut (1417 m.o.h.). Primærfaktor på 327 m
  • Hovdenuten (1119 m.o.h). Primærfaktor på 242 m. Mykje populært turmål, merka turveg bratt til topps.

Vann

Den småkuperte topografien gjer at det i Bykle finnast hundrevis av vatn. Nord for Vatnedalsvatn er grunnen kalkrik, slik at fiskebestanden er god, trass i sur nedbør i tidlegare tider. Aure er det einaste naturlege fiskeslaget.

Turistforeninga sine hytter

Val i 2015


Val i 2011

Historie[1]

Dei første spora etter menneske i Bykle finn ein rundt 7 000 år før Kristus. Det er bålrestar etter samlarar og jegerar.

Universitetets Oldsaksamling undersøkte i 1973 Neslandsstølen Strond ved Botsvatn, samt garden Holen, og fann spor etter busetnad frå yngre steinalder om lag 2500 år f.Kr. Det vart funne ei rekkje reiskapar og pilspissar av flint og kvarts. Stadnamngranskinga syner også at det truleg har vore fast busetnad i Bykle så tidleg som 400-600 år etter Kristus. Truleg har den første busetjinga kome frå Vestlandet. Ut frå alle jernvinnetufter og kolgroper som er registrerte, er det tydleg at det har vore aktivitet og budd folk i området frå om lag 500 e.Kr.

Bykle kyrkje er først nemnd i 1327, men først i 1619 blei Bykle gamle kyrkje som står i dag sett opp. Bykle var i mange år utan kyrkje. I mellomalderen var det busetjing i dei fleste bygdelaga i Bykle og på Hovden. Den fyrste fysiske bruksdelinga på opphavsgarden kom på 1700-talet, og då fekk ein gardsnamn som t.d. Systog, Norstog, Austistog, Attisog og Der Nord med fleire. Jorda var skrinn i Bykle, og det var jakt og fangst i utmarka som var det viktigaste for gardsbruka.

Då formannskapslova kom i 1837 blei Bykle eit annekssokn til Valle, heilt fram til 1902. I 2002 markerte kommunen hundreårsjubileet med å gi ut fotodokumentaren Bykle - tre dagar i mai, fotografert av Knut Bry. På slutten av 1800-talet byrja turismen i Bykle med skysstasjonar både i Bykle og på Bjåen. På denne tid starta og kraftutbygginga, men denne utbygginga var på framande hender, slik at bortsett frå sysselsetting, var inntektene små. Byklarane var strevsame folk, og det blei på denne tid starta tamreinlag, som gav både inntekter og sysselsetting. Starten på Setesdal Bilruter skjedde og i Bykle i 1921.

I tida frå 1963 til 1969 var kampen om Bykildammen ein tung prosess for kommunen. Søknaden om konsesjon på Bykildammen med ei oppdemming til høgde 570 m.o.h. vart ikkje godkjend av regjeringa. Men til gjengjeld vart det gitt konsesjon for oppdemming av Botsvatn til høgde 551 m.o.h. Dette førde til at alle dei som budde på dei 12 gardsbruka som var her då, måtte flytte frå Nordbygdi. Det vart arbeidsplassar og etter kvart kraftinntekter til kommunen, og turismen auka. Infrastrukturen både i Bykle og på Hovden tilfredstilte nasjonale krav, og ein fekk moderne aktivitetssenter, overnattingsbedrifter og tilflytting både i Bykle og på Hovden.

Kjente personer fra Bykle

Kilder

Referanser

  1. ↑ Innhaldet er henta frå Kulturminneplan for Bykle 2016-2019, vedteke av Bykle kommunestyre 16. februar 2017, side 6

Eksterne lenker

Henta frå «https://www.setesdalswiki.no/w/index.php?title=Bykle_kommune&oldid=180530»