Langerak kraftverk

Kraftverket sin sidefasade med tårn.

PeltonMan (2013)

Longerak kraftstasjon.

Foto: Geir Daasvatn

Den gamle stasjonen innvendig.

Foto: Kathe Merete Kjetså

Langerak kraftverk er eit vasskraftverk i grenda Longerak i Bygland. Kraftverket blei bygd på austsida av Riksveg 9, på Suggeberg si vesthelling, i 1915. Staten let kraftverket byggja for at tuberkulosesanatoriet i Landeskogen skulle få straum, og opphaveleg hadde det tre aggregat. Det nyttar ein del av fallet frå magasinet Longeraksvatnet i Longeraksåni som vert regulert mellom 598 og 594 moh, men sidan det ligg om lag 60 meter høgare enn Byglandsfjorden nyttast ikkje heile fallhøgda på rundt 300 meter. Produksjonen starta i 1916. Kraftverket har no eit aggregat, og ein samla effekt på er 1,5 MW med ein midlare årsproduksjon på 8 GWh.

I 1925 tok Norges vassdrags- og elektrisitetsvesen over kraftverket, i 1962 gjekk det over til Aust-Agder Kraftverk. Frå 2001 er det i Agder Energi si eige (no (2025) Å Energi).

Kraftstasjonen er teikna av arkitekt Kristian Hjalmar Biong, og har forblending i naturstein, med rike detaljar. Stilmessig har den blitt samanlikna med eit fransk seinmellomalderslott eller eit byggverk i engelsk romantikk. Sjølve murarbeidet skal ha blitt utført av den kjende gråsteins-murmeistaren Gunnar Larsen frå Evje.

Inntaket til kraftverket ligg om lag 900 meter nedanfor Lislevatn. Her er det bygd ein dam av tilhogde steinblokker. Frå inntaket ned til kraftstasjonen går det ei 1 200 meter lang røyrgate. Parallelt med røyrgata gjekk det ein trallebane med wire og motorhus til å frakte ting eit langt stykke opp i det bratte terrenget. Trallebanen er borte i dag, men framleis kan ein sjå restar av han i skogen.

Eksterne lenker

• Kraftverket på NVE sine nettsider (Vitja 11. oktober 2014)
• Norsk skogmuseum: «Eventyrslottet» (Vitja 11. oktober 2014)
• Museumsordningen: «Ukens kulturminne (Vitja 11. oktober 2014)
• Om Longerak kraftstasjon på nettsiden til Agder Energi

Litteratur

• Kathe Merete Kjetså, Longerak kraftstasjon – eit eventyrslott i skogen, eige forlag, 2024