Setr
Setr eller Setrum skal opphaveleg ha vore ein gard i Valle. Nøyaktig kor han låg er ukjend, men det skal sikkert ha vore nordanfor Besteland.[1]. Folketradisjonen langt tilbake i tid skal ha vore at Setr låg der garden Løyland no er.[2] [3] Ein annan teori er at høvdingætta i Setrum budde der garden Rike seinere kom; gardsnavnet tyder «herredømet, riket».[4] I Jol i Setesdal 1973 har Hallvard Løyland sett fram ein teori om at ordet «setr» stammar fra det gamle ordet «sete». Med setr, ein sete, meinte dei i gamle dagar ei flate litt høgt oppe. Ut frå ulike forhold meiner difor også Løyland at dei første som slo seg ned i Valle-bygda trulig bygde heimen sin på seten der Rike i dag ligg. Denne heimen - heimen til storbonden - fekk då namnet Setr på gamalnorsk. Juel Lund syner (1944) til at namnet Sæstad, fra det gammelnorske Sætrstadir, er i bruk i Tveitebø i Valle. Den gjeve garden må difor ha vore der.[5]
Seinare, i mellomalderen (Magnus Lagabøtes Landslov fra 1270-årene), var Sæthre (eller Sættre) namnet på området som svarte til Valle prestegjeld, inkludert Bykle sokn. Området nedanfor, Bygland og Evje prestegjeld, blei kalla Otrudal eller Otradale, etter elva Otra.[6] Gardsnamnet frå Valle gekk såleis gradvis over til å bli nemninga på dalføret Setesdal.
I dag er garden for lengst borte. Men ein gard som har gjeve namnet sitt til ein dal, kan ikkje ha vore nokon liten gard. Namnet Setr har kome i bruk igjen, mellom anna i den nye Setr Festivalen i Bygland.
Referansar
- ↑ Leonhard Jansen og Alfred Ryningen, Valle kommune VII, Kultursoge 1, utgjeve av Valle kommune, 1994, side 44
- ↑ Byglands soge, utgeve av bygdesogenemda i Bygland, 1939, side 11
- ↑ Alfred Ryningen, Valle kommune VI Gards- og ættesoge Valle, utgjeve av Valle kommune, 1987, side 70-71
- ↑ Setesdalen, side 47
- ↑ Torjus Åkre m.fl., Bygdesogeskrifter frå Valle og Hylestad, utgjeve av Valle bygdesogenemnd, 1983, side 362
- ↑ Leonhard Jansen og Alfred Ryningen, Valle kommune VII, Kultursoge 1, utgjeve av Valle kommune, 1994, side 71