Galtelandsteinen

Etterlikning av Galtelandsteinen. Kopien er sett opp på Verksmoen (Listeinsmoen) i Evje, om lag på same staden som ein trur steinen opprinneleg stod frå ca år 1016 til ca år 1750.

Foto: Geir Daasvatn

Galtelandsteinen er ein meterhøg runestein som stod på Rosseland på Evje i 700 år. Ein trur at han stod ved ein av haugane i dette gravfeltet frå folkevandringstida. Dei eldste skriftene om steinen seier at han var vendt mot søraust og at han stod midt i ein ring med åtte steinar. Han var 6½ fot høg, 1½ fot brei ved rota og 7 tommar i toppen. Steinen er datert til ca. 1016 på grunn av innskrifta. Den er truleg den eldste runesteinen i landet som omtaler kristendomen.

Steinen blei teken ned ca år 1750 og frakta til garden Galteland, der han blei sett opp på bruk nr. 2. Seinare, i 1855, vart steinen slegen i sund i sju delar, som blei murde inn i ein skorstein på garden.

I 1875 kom steinen i sju delar til Universitetet si Oldsaksamling i Oslo. I dag er han restaurert ut frå desse sju delane, og er utstilt i Historisk museum i Oslo.

Med bidrag frå Evje og Hornnes Sparebank, Evje og Hornnes Folkeakademi, Evje og Hornnes Mållag, Hornnes Kvinne og Familielag, Evje Bondekvinnelag og Forsvarets Pensjonistforening vart gravfeltet sett i stand som Evje og Hornnes kommune sin tusenårsstad, Tusenårsparken. Evje og Hornnes sogelag gav ein kopi av steinen til parken.

Runesteinen har denne teksten:

arn (stin) risti þi(na) iftir bior (s)un sin (sa uar)tuþr iliþi þ(a)s knursoti iklat inis ko(þ)

På moderne norsk blir dette: Arnstein reiste denne steinen etter Bjor, son sin. Han døyde i Hæren da Knut gjekk til åtak på England. Det er berre ein gud.

Innskriften henviser antakelig på Knut den mektiges invasjon i England i 1015/16. Siste del vitner om kristen innflytelse i indre Agder før Olav den helliges tid.

Arnstein har gitt navn til årsskriftet for Evje og Hornnes Sogelag.

Kjelder

• Bernt Gautestad: Galtelandsteinen var ikkje eit spleiselag. Artikkel i Setesdølen nr. 78, 2002 side 2
• Omtale med bilde hos digitaltmuseum.no
• Galtelandsteinen på norsk Wikipedia
• Torgrim Dåsnes, Bautaen over Bjor Arnsteinson frå Evje, artikkel i Jol i Setesdal, 1991, s. 23-25

Bilder

• 
  Galtelandsteinen.

  Foto: Reidar Tveito
• 
  Etterlikning av Galtelandsteinen. Kopien er sett opp på Verksmoen (Listeinsmoen) i Evje, om lag på same staden som ein trur steinen opprinneleg stod frå ca år 1016 til ca år 1750.

  Foto: Geir Daasvatn
• 
  Kopi av Galtelandsteinen står midt i Tusenårsparken på Verksmoen, ikkje langt frå Fennefossen.

  Foto: Reidar Tveito