Råbyggelaget: Skilnad mellom versjonar

Frå Setesdalswiki
Hopp til navigering Hopp til søk
← Eldre endring
Eivindgh (diskusjon | bidrag)
5 redigeringer
Inkje endringssamandrag
Geir Daasvatn (diskusjon | bidrag)
autopatrolled, Administratorar
89 672 redigeringer
s Ekstra referanse
 
(15 mellomversjonar av den same brukaren er ikkje viste)
Line 1: Line 1:
'''Råbyggelaget''' tyder truleg «lovområdet for dei som bur i ein avkrok», ei rå. Råbyggelaget dukka opp som ei av ''syslene'' på [[Agder]] i høgmellomalderen, saman med Vestre sysla, Mitre sysla og Austre sysla. Agder høyrde til Gulating.
'''Råbyggelaget''' var frå gamalt av namnet på det administrative området eller distriktet på Agder som [[Setesdal]] høyrde til. Namnet tyder truleg «lovområdet for dei som bur i ein avkrok», ei rå. Frå starten var Råbyggelaget difor truleg namnet på bygdene i Setesdal og dei næraste områda rundt som låg i lovsamband.<ref>[[Aslak Fjermedal (1891-1969)|Aslak Fjermedal]], ''[[Iveland II - Ålmenn kultursoge]]'', utgjeve av [[Iveland bygdesogenemnd]], 1962, side 217</ref> Agder høyrde til Gulating lagdøme.  


Råbyggelaget var då området frå og med Vegårshei i aust til og med [[Åseral]] i vest, [[Iveland]] i sør og [[Bykle]] i nord. Dessutan Birtedalen i Fyresdal og ein del gardar i [[Hægeland]]. Frå ca 1300 var [[Bakke]] i [[Grendi]] i [[Bygland]] den faste tingstaden, til Kristian V`s Norske lov gav andre tingplassar.
Råbyggelaget dukka opp som ei av ''syslene'' på [[Agder]] i høgmellomalderen, saman med Vestre sysla, Mitre sysla og Austre sysla. Råbyggelaget var då området frå og med Vegårshei i aust til og med [[Åseral]] i vest, [[Iveland]] i sør og [[Bykle]] i nord. Dessutan Birtedalen i Fyresdal og ein del gardar i [[Hægeland]].<ref>[[Oddmund Mogstad]], ''Tinget på Bakke, 29/7 (Sti Olavi Dag) 1581'', artikkel i [[Arnstein 2014]], side 44</ref> <ref>[[Leonhard Jansen]] og [[Alfred Ryningen]], ''[[Valle kommune VII, Kultursoge 1]]'', utgjeve av Valle kommune, 1994, side 73 flg.</ref>


I seinmellomalderen, framover på 1400-talet, vart syslene til ''len'': Lister, Mandal, Nedenes og Råbyggelaget. Futen som styrde Råbyggelaget len på vegne av slottsherren på Akershus, skal ha budd på Birkeland. Seinare vart Herefoss fast bustad.  
I seinmellomalderen, framover på 1400-talet, vart syslene til ''len'': Lister, Mandal, Nedenes og Råbyggelaget. Futen som styrde Råbyggelaget len på vegne av slottsherren på Akershus, skal ha budd på Birkeland. Seinare vart [[Herefoss]] fast bustad.<ref>Oddmund Mogstad, ''Historisk oversyn over vegar i Råbyggjelag'', artikkel i [[Jol i Setesdal 2010]], side 7</ref>


Då vi fekk sorenskrivarar som domarar, frå 1590, vart Råbyggelag delt i to sorenskriveri; Austre og Vestre Råbyggelag.  
Då vi fekk sorenskrivarar som domarar, frå rundt 1590, vart Råbyggelaget delt i to sorenskriveri; [[Austre Råbyggelag skrivardøme]] og [[Vestre Råbyggelag skrivardøme]]. Men den administrative eininga, fogderiet ([[:no:Fogderi|futedømet]]), blei ikkje delt.<ref>[[Reidar Vollen]], ''[[Bygland gard og ætt]], bind I, utgjeve av [[Bygland kommune]], 2002, side 10</ref> 


I 1660 kom ny administrasjon. Då blei lena slege saman to og to til ''amt''; Lister og Mandals amt og Nedenes og Råbyggelagets amt. Men etter kvart fall namnet Råbyggelaget bort, og det blei bare Nedenes amt. Råbyggelaget opphøyrde som administrativ eining frå 1866. Namna på sorenskriveria (Austre og Vestre) kom bort i 1852. Der namnet Råbyggelag greidde seg lengst var som prosti. Men i 1880-åra kom det også bort.
Etter 1660 kom ny administrasjon. Då blei lena slege saman to og to til ''amt''; Lister og Mandals amt og [[Nedenes og Råbyggelagets amt]].<ref>Mogstad, ''Tinget på Bakke'', side 44</ref> Råbyggelaget var ikkje lenger eit eige len/amt. Åleine var Råbyggelaget no «bare» eit futedøme. Dette futedømet varde til 1865/1866, då det skifta namn til [[Sætersdalens fogderi]]. Eit stykke ut på 1800-talet fall namnet Råbyggelaget bort også i amtsnamnet, og det blei bare [[Nedenes amt]].<ref>Fjermedal, ''Iveland II'', side 261</ref>


I 1919 vart eininga amt endra til [[fylke]].  
Namna på sorenskriveria (Austre og Vestre Råbyggelaget) kom bort i 1852. Der namnet Råbyggelaget greidde seg lengst var som prosti. Men i 1880-åra kom det også bort.  


==Kjelder==
I 1919 vart eininga amt endra til [[:no:Fylke|fylke]]. Nedenes amt, som Setesdal no var ein del av, blei til [[Aust-Agder|Aust-Agder fylke]].
*[[Oddmund Mogstad]], ''Tinget på Bakke, 29/7 (Sti Olavi Dag) 1581'', artikkel i [[Arnstein]], årsskrift for [[Evje og Hornnes Sogelag]], 2014, s. 44-46
*Oddmund Mogstad, ''Historisk oversyn over vegar i Råbyggjelag'', artikkel i [[Jol i Setesdal]], 2010, s. 6-9


==Sjå også==
==Sjå også==
*[http://no.wikipedia.org/wiki/Raabyggelaget Råbyggelaget på norsk Wikipedia]
*[http://no.wikipedia.org/wiki/Raabyggelaget Råbyggelaget på norsk Wikipedia]
*[http://nn.wikipedia.org/wiki/R%C3%A5byggelaget Råbyggelaget på nynorsk Wikipedia]
*[http://nn.wikipedia.org/wiki/R%C3%A5byggelaget Råbyggelaget på nynorsk Wikipedia]
== Referansar ==
<references/>


[[Kategori:Aust-Agder]]
[[Kategori:Aust-Agder]]

Siste versjonen frå 25. mars 2022 kl. 13:54

Råbyggelaget var frå gamalt av namnet på det administrative området eller distriktet på Agder som Setesdal høyrde til. Namnet tyder truleg «lovområdet for dei som bur i ein avkrok», ei rå. Frå starten var Råbyggelaget difor truleg namnet på bygdene i Setesdal og dei næraste områda rundt som låg i lovsamband.[1] Agder høyrde til Gulating lagdøme.

Råbyggelaget dukka opp som ei av syslene på Agder i høgmellomalderen, saman med Vestre sysla, Mitre sysla og Austre sysla. Råbyggelaget var då området frå og med Vegårshei i aust til og med Åseral i vest, Iveland i sør og Bykle i nord. Dessutan Birtedalen i Fyresdal og ein del gardar i Hægeland.[2] [3]

I seinmellomalderen, framover på 1400-talet, vart syslene til len: Lister, Mandal, Nedenes og Råbyggelaget. Futen som styrde Råbyggelaget len på vegne av slottsherren på Akershus, skal ha budd på Birkeland. Seinare vart Herefoss fast bustad.[4]

Då vi fekk sorenskrivarar som domarar, frå rundt 1590, vart Råbyggelaget delt i to sorenskriveri; Austre Råbyggelag skrivardøme og Vestre Råbyggelag skrivardøme. Men den administrative eininga, fogderiet (futedømet), blei ikkje delt.[5]

Etter 1660 kom ny administrasjon. Då blei lena slege saman to og to til amt; Lister og Mandals amt og Nedenes og Råbyggelagets amt.[6] Råbyggelaget var ikkje lenger eit eige len/amt. Åleine var Råbyggelaget no «bare» eit futedøme. Dette futedømet varde til 1865/1866, då det skifta namn til Sætersdalens fogderi. Eit stykke ut på 1800-talet fall namnet Råbyggelaget bort også i amtsnamnet, og det blei bare Nedenes amt.[7]

Namna på sorenskriveria (Austre og Vestre Råbyggelaget) kom bort i 1852. Der namnet Råbyggelaget greidde seg lengst var som prosti. Men i 1880-åra kom det også bort.

I 1919 vart eininga amt endra til fylke. Nedenes amt, som Setesdal no var ein del av, blei til Aust-Agder fylke.

Sjå også

Referansar

  1. ↑ Aslak Fjermedal, Iveland II - Ålmenn kultursoge, utgjeve av Iveland bygdesogenemnd, 1962, side 217
  2. ↑ Oddmund Mogstad, Tinget på Bakke, 29/7 (Sti Olavi Dag) 1581, artikkel i Arnstein 2014, side 44
  3. ↑ Leonhard Jansen og Alfred Ryningen, Valle kommune VII, Kultursoge 1, utgjeve av Valle kommune, 1994, side 73 flg.
  4. ↑ Oddmund Mogstad, Historisk oversyn over vegar i Råbyggjelag, artikkel i Jol i Setesdal 2010, side 7
  5. ↑ Reidar Vollen, Bygland gard og ætt, bind I, utgjeve av Bygland kommune, 2002, side 10
  6. ↑ Mogstad, Tinget på Bakke, side 44
  7. ↑ Fjermedal, Iveland II, side 261
Henta frå «https://www.setesdalswiki.no/w/index.php?title=Råbyggelaget&oldid=200388»