Pegmatitt: Skilnad mellom versjonar
Pegmatitt (bergart) |
s Byttet ut bildet med ett med lavere oppløsning |
||
| (9 mellomversjonar av den same brukaren er ikkje viste) | |||
| Line 1: | Line 1: | ||
'''Pegmatitt''' er | [[Fil:Evje Mineralsti 090620 (2)-2.jpg|miniatyr|høyre|[[Landsverk I|Landsverk 1-gruva]] er ein pegmatitt, kanskje den best kjente, i [[Evje og Hornnes]]. {{Byline|[[Geir Daasvatn]]}}]] | ||
[[Fil:Varmedokka gruve Mølland 220918 (3).jpg|miniatyr|høyre|[[Varmedokka gruve]] på [[Mølland (Iveland gnr. 45)|Mølland]] i [[Iveland]]. Gruva ligg typisk heilt oppe i toppen av ein fjellknaus som stikk opp over terrenget rundt. {{Byline|Geir Daasvatn}}]] | |||
'''Pegmatitt''' er ein grovkorna, magmatisk [[Bergart|bergart]]. Storleiken på korna varierer frå nokre centimeter til meir enn ti meter i diameter eller lengde i dei mest ekstreme tilfella. | |||
Eit fleirtal av alle pegmatittar har ei granittisk samansetning med feltspat, kvarts og glimmer som hovudminerala. Det finnast også andre typar pegmatittar, men i [[Iveland - Evje amfibolitten]] er det kun granittpegmatittar. | Eit fleirtal av alle pegmatittar har ei granittisk samansetning med [[Feltspat|feltspat]], [[Kvarts|kvarts]] og [[Glimmer|glimmer]] som hovudminerala. Det finnast også andre typar pegmatittar, men i [[Iveland - Evje amfibolitten]] er det kun granittpegmatittar. | ||
«Pegmatitt» kjem av gresk ''pegma'' som tyder binding, nettverk. | «Pegmatitt» kjem av gresk ''pegma'' som tyder binding, nettverk. | ||
== Pegmatitten i Evje - Iveland == | |||
Geologar mener det tok titusener av år for pegmatittane i Evje - Iveland å krystallisere. Dei blei danna på eit djup av 12-15 km nede i jordskorpa, der det var svært varmt og krystalliseringa tok lang tid. | |||
Mange av dei høgaste fjelltoppane og bergryggane i [[Iveland]] er av dette bleike pegmatittfjellet. Kvarts-feltspatblandinga som desse toppene består av er ein hard og motstandsdyktig steintype, langt sterkare enn den mørke [[Amfibolitt|amfibolitten]]. Under den siste istida, for meir enn 10 000 år sidan, skrapte isbreane mot fjellgrunnen, og dei harde pegmatittane blei mindre slitne ned enn den sprøare amfibolitten rundt. | |||
== Kjelder == | |||
*''[[Evje Mineralsti - Landsverkgruvene]]'', utgjeve av [[Setesdalsmuseet]], 2017, side 7 | *''[[Evje Mineralsti - Landsverkgruvene]]'', utgjeve av [[Setesdalsmuseet]], 2017, side 7 | ||
*[https://no.wikipedia.org/wiki/Pegmatitt Artikkelen om Pegmatitt på Wikipedia (bokmål), besøkt 24. juli 2018] | *[https://no.wikipedia.org/wiki/Pegmatitt Artikkelen om Pegmatitt på Wikipedia (bokmål), besøkt 24. juli 2018] | ||
Siste versjonen frå 22. januar 2023 kl. 22:49
-2.jpg)
.jpg)
Pegmatitt er ein grovkorna, magmatisk bergart. Storleiken på korna varierer frå nokre centimeter til meir enn ti meter i diameter eller lengde i dei mest ekstreme tilfella.
Eit fleirtal av alle pegmatittar har ei granittisk samansetning med feltspat, kvarts og glimmer som hovudminerala. Det finnast også andre typar pegmatittar, men i Iveland - Evje amfibolitten er det kun granittpegmatittar.
«Pegmatitt» kjem av gresk pegma som tyder binding, nettverk.
Pegmatitten i Evje - Iveland
Geologar mener det tok titusener av år for pegmatittane i Evje - Iveland å krystallisere. Dei blei danna på eit djup av 12-15 km nede i jordskorpa, der det var svært varmt og krystalliseringa tok lang tid.
Mange av dei høgaste fjelltoppane og bergryggane i Iveland er av dette bleike pegmatittfjellet. Kvarts-feltspatblandinga som desse toppene består av er ein hard og motstandsdyktig steintype, langt sterkare enn den mørke amfibolitten. Under den siste istida, for meir enn 10 000 år sidan, skrapte isbreane mot fjellgrunnen, og dei harde pegmatittane blei mindre slitne ned enn den sprøare amfibolitten rundt.