Greptin

Fra Setesdalswiki
Share/Save/Bookmark
Hopp til: navigasjon, søk

Greptin er ein kyrkjegard som ligg i Sandnes sokn på Frøysnes mark i Bygland kommune på vestsida. Den ligg på støylen Morstøyl som er innerst ved Reiårsvatnet. Kyrkjegarden stod der på 1300-talet, men då svartedauden kom, var det ingen til å passe på den.

Greptin var ei annekskyrkje under Åknes i Åseral. Det vil seie at presten veksla mellom Åseral og Greptin. Kyrkja var nok inga stavkyrkje. Det var nok bare ein høybu som var voldsomt fin. I dag er det bare kyrkjetrappa og hunnsteinane som kan fortelle oss om dette. Det ligg også fullt av steinrøyser rundt kyrkjetrappa som truleg var graver. Kan også nemne at oppå heia aust for Morstøyl er det to likvilar. Ei som høyrde til Skakestøyl og ei til Morstøyl som blei brukt i tida etter. Her er eit utdrag eller dikt.

Sagntradisjonen[rediger]

Mest utbrodert er tradisjonen om kyrkja på Kyrkjevodden av Johannes Skar i hans Gamalt or Setesdal (1909). Skars variant er interessant fordi han eksplisitt knytter Åkneskyrkja og andre sagnkyrkjer i heitraktene mellom Åseral og Bygland til ei tid med eit anna busettingsmønster og ein annan kyrkjeorganisasjon enn den historiske. Han skriv:

«På Skåmedalsheidi var ei fullt stor kyrkjesokn. Heile Skåmedalen nordigjenom og langt inn i Frøysnesheidane var tettsett med gardar. Der var Fosslid og Gryte og Røysland, Jørundlid og Langelid og Haugland, Njuk og Glott og Ormeholtet; Skåmestøyl og Myrstøyl og Høystøyl var gardar då likeins og Skakestøyl og Morstøyl på Frøysnesheidi. Kyrkja stod på Morstøyl. Morstøyl sokn var anneks under Åseral. Presten sat i Åknes, og på ”Kjyrkjevodden”, tett innmed, stod kyrkja, «Åby kjyrkje» dei kalla. Deknen sat i Hammkodd. Men der vart umskifte. Presten og deknen fraus ute på heimvegen frå Morstøyl. Austyrja kom so stinn som ein graut, og heidi var to miler breid. Dei stuva fram. Presten trota fyrst. Han rakk uppå det hægste, plent der som fer til halla heim til Lognevatn. Då klaka han. Deknen vann upp ”Dekne-kleive”, eit melle grand der ifrå. Dei sette upp ein varde der presten låg og kalla han ”Pressvari”. Då la dei Morstøyl sokn til Byggland.» (Skar 1997 [1909]:10).