Sjå kjelda til Fånefjell vegmiljø

[[Fil:Fånefjell - gammel veg 1923-1963 070614 (2)-2.jpg|miniatyr|høyre|1923-vegen med halvtunnelen. {{Byline|[[Geir Daasvatn]]}}]]
[[Fil:Fånefjell 1923-vegen 240618.jpg|miniatyr|høyre|Steinmuren på 1923-vegen. {{Byline|Geir Daasvatn}}]]
'''Fånefjell vegmiljø''' er eit nasjonalt verna vegminne ved [[Fånefjell]] mellom [[Longerak]] og [[Lauvdal]] i [[Bygland kommune]].

Fånefjell vegmiljø omfattar fire generasjonar vegar frå meir enn 500 år i tid. Det bratte og vanskelege terrenget viser kva utfordringar vegbyggjarane hadde tidlegare. Her finn vi spor av den eldste kløvjevegen og den første køyrevegen frå 1842, som begge går over fjellet. I 1923 la ein vegen rundt fjellet, delvis i halvtunnel, og i 1963 sprengte ein ny veg i tunnel gjennom fjellet. Vegmiljøet i Fånefjell har nasjonalt verde som kulturminne.

Den bratte [[Kattedalsheia]] ([[Lisle Fånefjell]]) ved Fånefjell var ei utfordring for ferdsla.  Den gamle kløvjevegen opp den bratte lia var bare egna for reisande til fots eller på hesteryggen. Kløvjevegen ser ein i dag som ein stig, stadvis som ein holveg.

[[Fil:Fånefjell gammel veg 1842-1923 160714 (1)-2.jpg|miniatyr|høyre|Milepælen frå 1855. {{Byline|Geir Daasvatn}}]]
Stortinget løyvde i 1839 pengar til utbygging av [[Postvegen|«postvegen»]] gjennom Setesdal. I 1842 kunne ny køyreveg opnast over Fånefjell. Også denne vegen var svært bratt med høge natursteinmurar med stabbestein som rekkverk. Midtvegs i bakkane på sørsida, i [[Fånekleiva]], står ein milepæl i støypejern frå 1855. Etter eit ras i 1870 blei vegen lagt om med to svingar og slakare stigning. Også i nyare tid har det vore ras ved vegen, seinast i 1997.

I 1909 skal den første bilen ha køyrd opp Fånekleiva. Då Setesdal Bilruter tok til med rutebussar frå Ose til Berdalsbru i 1918, kom det krav om veg rundt Lisle Fånefjell. Denne vart opna i 1923. På grunn av den svært bratte fjellsida og faren for ras, vart vegen delvis sprengt inn i fjellet som halvtunnel. Vegen følgjer langs fjorden på ei fylling av tørrmurt stein. I 1940 blei det bygd ein treoverbygning mot ras. Denne stod oppe til vegen vart lagt ned i 1963. Aukande trafikk førte til stadige utbetringar av vegen, mellom anna utviding av halvtunnelen.

Ved utbygginga av [[Brokke kraftverk]] måtte ein få fram større kjøretøy. Halvtunnelen blei for trong. I 1963 blei ny veg difor lagt i tunnel gjennom fjellet. Då slapp ein også unna rasproblema på vegen langs fjorden.

Dei gamle vegane over Fånefjell er restaurerte av Statens vegvesen og Bygland kommune. 1842-/1870-vegen over fjellet er open som turveg. Sør-enden av 1923-vegen med halvtunnellar er stengt for publikum grunna rasfaren.

== Sjå også ==
*[[Fånefjell]]
*[[Lisle Fånefjell]]
*[[Fånekleiva]]

== Kjelder ==
*Statens vegvesen sine informasjonstavler ved Fånefjell

== Eksterne lenker ==
*[https://www.flickr.com/photos/51710523@N08/sets/72157645327290287/ Fånefjell vegmiljø - biletserie på Flickr]


[[Kategori:Kulturminner i Bygland]]
[[Kategori:Veier i Setesdal]]
[[Kategori:Turistattraksjoner i Setesdal]]