Grunnstokk (kvern)

Under kvernhuset til Gråmannshus (gnr. 29, bnr. 1) i Hommsåne i Valle. Ein ser kvernkallen som er festa til grunnstokken, og t.h. lettestokken som kan heve og senke grunnstokken og med det kvernkallen.

Foto: Geir Daasvatn

Grunnstokken er ein del av utstyret i ei vasskvern.

Under kvernhuset er kvernkallen festa til grunnstokken. I den eine enden kviler grunnstokken på ein stein e.l. I den andre enden heng grunnstokken i lettestokken. Lettestokken går gjennom golvet i kvernhuset og opp til ei løfteinnretning, t.d. med trekilar. Den øvste kvernsteinen, oversteinen, kviler på seglet øvst på kvernkallen. Oversteinen kan såleis løftast eller senkast saman med kvernkallen ved å slå på kilane i lettestokken. Avstanden og trykket mellom kvernsteinane kan dermed regulerast. På det viset kan mylnaren styre at mjølet blir passe fint.

I Valle kallar ein grunnstokken for «grunnskji».

Kjelder

• Oddvar Moen, Hægeland møllehistorie 1918–2018, utgjeve av Hægeland sogelag, 2018, side 25–29
• Ordforklaring på Vallemal.no
• Teikning (snitt) av kvernhus av Gisle Midttun, i Gardar, hus og husbunad, kapittel i Norske Bygder - Setesdalen, 1921